مروری بر شیلاجیت مورد استفاده در طب سنتی هند

نویسندگان: یوجین ویلسون، جی. ویکتور راجمانیکام، جی. پراساد دوبی، پِترا کلوزه، فراوکه موسیال، اف. جویونتو ساها، توماس رامپ، آندریاس میشالسِن، گوستاو جی. دوبوس

چکیده

شیلاجیت (سلاجیت) یک ماده معدنی طبیعی چندترکیبی است که در سیستم‌های طب آیورودا و سیدها (ریشه‌گرفته از هند) استفاده می‌شود. منشأ آن را می‌توان به مناطق کوهستانی نسبت داد، جایی که قبایل محلی نخستین بار خواص مفید آن را شناسایی کردند. در متون آیورودا و سیدها، شیلاجیت به‌درستی «راسا‌یانا» یا «راسا‌یانام» نامیده می‌شود که به معنای جوان‌کننده است، زیرا از بیماری‌ها پیشگیری کرده و کیفیت زندگی را بهبود می‌بخشد.

مواد و روش‌ها

در این مرور، تلاش شده است تا شیلاجیت از نظر منشأ، نام‌های مختلف، انواع، خواص فیزیکی، ترکیبات شیمیایی، خواص درمانی و ویژگی‌های زیستی مهم بررسی شود تا خاصیت «راسا‌یانا»ی آن تأیید گردد. اطلاعات از متون کلاسیک، فارماکوپه‌ها، فرمولاری‌ها و همچنین پایان‌نامه‌های دانشگاه‌های آیورودای هند (بنارس و گجرات) جمع‌آوری شده است. علاوه بر این، مقالات علمی مرتبط از پایگاه‌های داده پزشکی نیز بررسی شده‌اند. در میان خواص زیستی، فعالیت آنتی‌اکسیدانی و تنظیم‌کننده سیستم ایمنی مورد توجه ویژه قرار گرفته است، زیرا با خاصیت راسایانا ارتباط دارد.

نتایج

این مرور نشان داد که شیلاجیت در ۲۰ فرمولاسیون طب سنتی و ۲۴ داروی اختصاصی برای کاربردهای مختلف استفاده شده است.

با وجود تاریخچه طولانی مصرف آن در طب سنتی هند، متأسفانه شیلاجیت از نظر علمی به‌طور نظام‌مند و کافی بررسی نشده است.

فعالیت آنتی‌اکسیدانی آن در مطالعات in vivo با دوزهای نامرتبط و بدون استفاده از گروه کنترل مثبت بررسی شده است. همچنین، فعالیت تنظیم‌کننده سیستم ایمنی (immunomodulatory) آن از نظر علمی قابل قبول نبوده و در حال حاضر غیراثبات‌شده محسوب می‌شود.

نتیجه‌گیری

بر اساس مطالعات موجود، فعالیت زیستی شیلاجیت فاقد شواهد علمی کافی و قوی است. با این حال، انجام تحقیقات بیشتر برای رفع این کمبودها ضروری است، به‌ویژه برای اثبات خواص آنتی‌اکسیدانی و بررسی دقیق‌تر نقش احتمالی آن به‌عنوان تنظیم‌کننده سیستم ایمنی، تا بتوان جایگاه واقعی آن در مفهوم «راسا‌یانا» را مشخص کرد.

منبع

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21530631/